Monjuk ýuwudan gaz (Koreý ertekisi)
Garyp alym
Bir wagtlar bir alym ýaşapdyr. Ol akylly bolsa-da, puly ýok eken. Alym elmydama yhlas bilen okapdyr. Garyp bolany üçin iýmäge çöregini zordan tapypdyr. Onuň geýýän eşikleri-de köne eken. Şonuň üçin alymy gören her bir adam ony nalajedeýin hasaplapdyr.
Bir gün ol ýola çykypdyr. Gün ýaşyp, agşam düşüpdir. Düşlemek üçin kerwensaraýlaryň birine baran garyp:
— Boş otagyňyz barmy? — diýip sorapdyr.
Kerwensaraýçy alyma göz gezdiripdir-de, sypatyndan çen tutup, pulsuza meňzedipdir. Şonuň üçin ýer bermek islemändir. Bereýin diýende-de, boş otagy ýok eken.
— Häzirki wagtda boş otag ýok.
— Otag ýok bolsa, bir ýerlerde biraz dynç alaýyn — diýip, alym ýalbarypdyr.
Kerwensaraýçy bolsa «otag ýok» diýip, berk gaýtawul beripdir.
Ammar bolsa-da bolýar
Alym gynanypdyr, ýöne gitjek ýeri ýok eken.
— Otag ýok bolsa, ammaram bolýar. Haýyş edýän, galmaga rugsat ediň! — diýip, alym ýene ýalbarypdyr.
Kerwensaraýçy alymy üns bilen synlap, «garyp görünse-de, erbet adam däl ýaly» diýip içini gepledipdir.
— Ammarda ýatasyň gelse, boluber.
Kerwensaraýçy alyma düşek beripdir. Sowuk bolmansoň, alym ammaryň içinde uklapdyr. Emma ammar dar we gapysyz eken. Her hili sesler eşidilip, her kim girip-çykyp duran eken. Özüniň gowy garşylanmandygy sebäpli alym gynanypdyr.
Alym agşamlyk naharyny iýip, ammarda boluberipdir. Düşekde oturyşyna, göwnüçökgün halda Aýy synlapdyr. Şol wagt ammara bir gaz giripdir-de, paýtyklap, alymyň ýanyna barypdyr.
Alym haýwanlary halaýan eken, şonuň üçin gazyň ýakynlaşanyna begenipdir. Alym gazyň hereketlerinden çak edip, iýmäge zat gözleýändigine düşünipdir.
— Gaz gijelerine uklaman, iýmit gözleýär. Kerwensaraýçy öz saklaýan haýwanlaryna iýmit bermeýärmikä? — diýip, alym geňirgenipdir.
Merjeni ýuwudýan gaz
Biraz wagt geçensoň, kerwensaraýçynyň kiçijik gyzjagazy daşaryk çykyp, ammaryň öňüne barypdyr. Gaz hem oňa tarap ýöräp ugrapdyr. Gyzjagaz birden elindäki zady gaçyrypdyr. Ol kiçijik tegelek bir zat eken. Gyzjagaz gaçyran zadyny gözläp, eli bilen ýer sermeleýärdi.
Ýeri gelende aýtsak, gaz gyzjagazyň gaçyran zadyny ýuwudan eken. Alym bolsa ammardan gyzdyr gazy synlaýardy. Gyzjagaz näçe gözlese-de, gaçyran zadyny hiç tapyp bilmän, aglapdyr.
Kerwensaraçy gelip:
— Näme üçin aglaýarsyň, gyzym? — diýip sorapdyr.
— Men ejemiň merjenini ýitirdim — diýip, gyzjagaz jogap beripdir.
— Näme? Ejeň gymmat bahaly merjenini ýitirdiňmi? — diýip, kerwensaraýçy gyzyna käýinipdir. — Ony nirede ýitirdiň?
— Ine, şu ýerde.
Gyz ammaryň ýerleşýän ýerini görkezipdir.
Kerwensaraýçy ammaryna girip, merjeni üns bilen gözläpdir. Peýdasy bolmanlygy üçin alymdan şübhelenipdir. Sebäbi merjeniň birden ýitip gitmegi geň zat ahyryn. Ammarda bolsa ýekeje adam bar, ol hem alym. Şonuň üçinem ol merjeni alym gizländir öýdüpdir.
Güman edilýän alym
— Bu ýerde merjen görmediňmi? — diýip, kerwensaraýçy alymdan sorapdyr.
Alym birsalym ikirjiňlenip:
— Görmedim — diýip jogap beripdir.
— Gyzym merjenini ýitiripdir. Bärde bolsa senden başga adam ýok. Derrew merjeni tap — diýip, kerwensaraýçy haýbat atypdyr.
— Ony men alamok — diýip, alym başyny ýaýkapdyr.
Emma ol onuň sözüne ynanmandyr, sebäbi ony alymdan başga alyp biljek adam ýokdy. Ol alyma gaharlanyp, irden häkime habar berjegini aýdypdyr. Näme diýjegini bilmän alym dymypdyr. Ol ony ýüp bilen daňyp:
— Diňe merjeni beren wagtyň goýbererin — diýipdir.
— Sen meni nädogry aýyplap, bagladyň, ýöne senden ýekeje etjek haýyşym bar.
— Näme, ýene bir merjenimi ogurlamak isleýäňmi?
— Eger haýyşymy diňlemeseň, ony tapmak üçin hiç zat etmerin.
— Bolýar, aýt islegiňi?
— Bu gazy hem ýanymda daň! Gijäni onuň bilen geçirjek.
Kerwensaraýçy alymyň bu sözlerine düşünip bilmändir, şonuň üçinem ýeke bolmak islemeýändir öýdüp, haýyşyny ýerine ýetiripdir.
Alymyň hikmeti
Ertesi gün kerwensaraýçy häkime habar bermezden öň, alymy görmek isläpdir.
— Häkime habar bermezden ozal, gazyň eden nejasatyny barlaň — diýip, alym aýdypdyr.
— Näme üçin? — diýip, kerwensaraýçy muňa düşünmändir.
— Gözleýän zadyňyzy şol ýerden taparsyňyz.
Nejasat derňelenden soň, gyzyň öten agşam ýitiren merjeni şol ýerden çykypdyr. Kerwensaraýçy muňa gaty geň galypdyr hemem alyma şübhelenendigine gynanypdyr.
— Men saňa şübhelendim, meni bagyşla.
— Men bu ýerde galmak bilen ýalňyşlyk goýberdim — diýip, alym aýdypdyr hemem gitmek üçin ýerinden turupdyr.
— Şeýle-de bolsa, meni bir zat gyzyklandyrýar. Näme üçin öten agşam gazyň merjeni ýuwudandygyny aýtmadyň?
— Aýdan bolsam meniň sözlerime ynanarmydyň?
— Aýdan bolsaň seni baglamazdym.
— Eger şeýden bolsam, ertire garaşman gazyň garnyny açyp, merjeni gözlärdiň.
— Şeýle-de bolsa aýtmaly ekeniň — diýip, kerwensaraýçy gürläpdir.
— Onda gaz ölerdi. Merjeni tapmak üçin muny gurban etmek hökman däl. Şonuň üçinem men daňa çenli garaşdym.
Kerwensaraýçy eden işine puşman edip, alymdan ýene bir gezek ötünç sorapdyr.
